اپیزود اول: موسیقی در دوران جنگ سرد | بخش دوم

بخش دوم، مهر ۱۳۹۹ | ۲۴ دقیقه

گفتگوی محمد طلوعی۱ با مانی جعفر زاده۲
نویسنده، گوینده، صدابردار و تدوینگر: فرزان اسدیان
موسیقی اپیزودها: مانی جعفرزاده

> اینجا بشنوید

پیشنهاد می‌کنیم برای شروع، ابتدا بخش اول را بخوانید و بشنوید.

… ایران از اولین کشورهایی است که تحت تاثیر منازعه غرب و شرق در زمینه موسیقی قرار گرفت. موسیقی علمی در ایران از سال ۱۳۰۰ شروع شده است و حدود همین سال است که آموزش موسیقی و به عبارتی سرود در دبستان­ها اجباری شد. در ادامه، مدرسه موسیقی توسط کلنل وزیری در سال­های ۱۳۰۲ و ۱۳۰۳ و بعدها، هنرستان موسیقی تاسیس شدند. همه این موارد به علاوه تأسیس سازمان پرورش افکار در سال ۱۳۰۳—که از وظایفش تولید موسیقی تنظیم شده برای ایجاد حس ملی­‌گرایانه بود—و ایجاد دسته موزیک ارتش به رهبری سالار معزز (غلامحسین میرباشیان) به تبدیل طبقه موسیقی­دانان و نوازندگان از ابزارِ طربِ اشراف و درباریان، به افرادی دارای امتیاز اجتماعی انجامید. در این میان، نه تنها افرادی که ساز غربی می­‌زدند مورد توجه قرار گرفتند، بلکه عملکرد برخی نوازندگانِ سازهای ایرانی—از جمله خود کلنل علینقی وزیری که ساز تخصصی‎‌­اش تار بود—نیز موجب اعتبار بخشی مجدد به ساز ایرانی شد. از دیگر اقدامات مهم و تاثیرگذار این دوران تأسیس ارکستر بلدیه بود که قدیمی­‌ترین ارکستر به مفهوم غربی، در آسیا، حتی پیش از ارکستر توکیو، است.

از آن­جا که به نظر می­‌رسد همه هنرمندانِ آن زمان به نوعی تحت تاثیر گفتمان غالب چپ در جامعه بودند، که البته شاید به دلیل فقدان گزینه قدرتمند دیگری هم باشد، بخش وسیعی از موسیقیدانان این دوره هم با حزب توده نزدیکی داشتند. در چنین فضایی، با اینکه موسیقی کلاسیک همچنان به نوعی موسیقی نخبه­‌گرا فرض می‌شد، انواع دیگر موسیقی نیز در جامعه طرفدار یافتند. برای نمونه در دهه‌های بیست و سی، در کافه­‌ها، موسیقیِ به روزِ فرانسوی و آلمانی شنیده می‌شد اما در لاله‌­زار موسیقی اصطلاحاً دایره و تمبکی همچنان می‌­تازید. بعدها، در اواخر دهه سی و دهه چهل، شاید به سبب بازگشت تحصیل‌کردگان از امریکا و همچنین نفوذ بیشتر فرهنگ امریکایی در عصر پهلوی دوم، شاهد محبوبیت نوع متفاوتی از موسیقی، به ویژه جَز امریکاییِ ­دهه‌­های چهل و پنجاه میلادی، هستیم.

… ادامه در بخش سوم



۱- زادۀ ۱۳۵۸، رشت | نويسنده، فیلم‌نامه‌نویس و شاعر
۲- زادۀ ۱۳۵۷، تهران | موسیقی­دان، آهنگساز، نویسنده و منتقد